Fuat Can Çalışkan

Temmuz 18, 2026

Neden Hayır Diyemiyorum? Sınır Koymanın Psikolojisi

Hayır diyememek, başkalarının taleplerini reddetmekte zorlanmak demektir. Psikolojik açıdan bakıldığında bu durum, bireyin kendi sınırlarına sahip çıkmaktan çok karşısındakini üzmemek veya onayını kaybetmemek üzerine kurulu bir alışkanlıkla ilgilidir. Birçok kişi içsel olarak istemese de hayır demekte güçlük çeker; çünkü “hayır” kelimesi bir ilişkiyi riske atma endişesi yaratır. Başkalarının kırılacağından, bizi yanlış anlayacağından ya da bizden uzaklaşacağından endişelenmek, hayır demeyi giderek imkânsızlaştırır. Aslında kendimize hayır dedikçe, bir başkasına evet demenin anlamı daha da güçlenir – çünkü kendi önceliklerimizi korumak, uzun vadede ilişkilerimizin gerçek temelini oluşturur.

İçindekiler

Sınır Koyma Neden Bu Kadar Zor?

Sınır koyamama, yıllar içinde kişinin öğrendiği bazı inanç ve korkuların etkisidir. Örneğin, başkalarını kırma ya da terk edilme endişesi, hayır demeyi güçleştiren temel etkenlerdendir. Bazı insanlarda sevgiyi kaybetme korkusu, diğerlerinin isteklerini sürekli karşılamaya yol açar. Bu kişiler, sevdiklerinin sevgilerini kazanmak için kendi ihtiyaçlarını ertelemeye hazırdırlar. Diğer yandan “iyi insan” imajını yitirme endişesiyle hareket edenler, suçluluk duyarak herkesin taleplerini kabul etmeye çalışır; çünkü içinde bulundukları inanca göre iyi insan “herkesin isteğini yerine getirmelidir”. Bu öğrenilmiş düşünce kalıpları, hayır demeyi daha da zorlaştırır. İstemeden hayır diyecek durumda kaldıklarında ise bu durum yalnızca reddedilme korkusunu değil, aynı zamanda geçmişten gelen “Ayıp olur”, “Onu kırma” gibi çocukluk mesajlarının gölgesinde büyüyen bastırılmış duyguları da tetikleyebilir. Sonuçta, sınır koymanın önündeki güçlükler çoğu kez özgüven eksikliği ve onay bekleme gibi psikolojik ihtiyaçlarla iç içedir.

“Hayır” Demekten Korkmak Normal mi?

Evet, bir noktada herkes hayır demekten çekinir. Çünkü “hayır” derken karşımızdakini incitme, reddetme duygusuyla yüzleşiriz. Ancak bu korku doğal bir tepkidir ve çoğu zaman öğrenilmiş bir durumdur. Çocuklukta “başkalarına hayır deme” diye sıkça telkin edilen bireyler, büyüdüklerinde de bu davranışı sürdürürler. Dolayısıyla hayır demekten korkmak, insan ilişkilerinin bir parçası olarak görülebilir. Önemli olan, bu korkuyla başa çıkmayı öğrenmektir. İyi niyetinden dolayı hep “evet” diyen kişi, bir süre sonra kendi ihtiyaçlarını hiçe saydığı için mutsuzluğa sürüklenebilir. Bu nedenle, “hayır” demekte yaşanan zorluk ortak bir deneyim olsa da, bunun üstesinden gelmek mümkündür.

Hayır Diyememek Bir Kişilik Özelliği mi?

Hayır diyememek doğuştan gelen sabit bir kişilik özelliği değildir; daha çok çocuklukta ve sosyal çevrede öğrenilen bir davranış biçimidir. Psikolojide koşullu özdeğer olarak tanımlanan durumda, kişi öz saygısını sürekli başkalarının onayına bağlar. Böyle olunca, “hayır” kelimesi sanki kişisel bir değersizleşme tehlikesi gibi algılanır. Ancak bilinmesi gereken şu: “Hayır” demeyi öğrenmek, kişinin kendini tanımasını ve kendine olan saygısını artırmasını sağlar. Yani bu bir güçsüzlük değil, aksine duygusal olgunluk ve özgüven belirtilerinden biridir.

Hayır Diyememek Nereden Geliyor?

Hayır diyememe sorunuyla başa çıkabilmek için önce kökenlerine bakmak gerekir. Bize sınır koymayı öğreten kökler genellikle çocuklukta atılır; aile dinamikleri ve yetişme tarzı bu alışkanlık üzerinde etkilidir.

Çocukluk Deneyimleri ve Aile Dinamikleri

Çocukken “kötü çocuk olma” korkusu yaşayan veya ebeveynleri tarafından aşırı sorumluluk verilen bireyler, ileride kendi sınırlarını koymakta zorlanabilir. Örneğin, ailesi “Ayıp olur, onu kırma” gibi cümlelerle büyütülen çocuklar, büyüdüklerinde istemedikleri bir teklifi reddetmekte suçluluk hissedebilir. Ayrıca ebeveynin baskın kararıyla sürekli kendi istekleri göz ardı edilen çocuk, “başkalarını öncelemek” üzerine bir zihinsel şema geliştirir. Bu kişiler yetişkin olduklarında da herkese yardımcı olma çabasıyla kendilerini çok yormaya meyillidir; çünkü içlerinde “ben her zaman birilerinin yükünü taşımak zorundayım” duygusu vardır. Çocuklukta öğrenilen bu sınır aşıldığı deneyimler, yetişkinlikte hayır diyebilme yetisine ket vurmaktadır.

Onay İhtiyacı ve Düşük Özsaygı

Bazı bireyler, özsaygılarını ve değerlerini başkalarının memnuniyetine bağlı hale getirir. Araştırmacılar bunu koşullu özdeğer olarak tanımlamaktadır. Örneğin, bir kişi yalnızca başkalarının onayını aldığı sürece kendini değerli hisseder. Bu durumda, “hayır” demek bir tehdit olarak algılanır: “onay kaybı beni değersizleştirir” inancı devreye girer. Zaten insanın temel ihtiyaçlarından biri ait olma duygusudur. Onay bekleyen kişi reddedilme endişesiyle hayır demekten kaçınır. Böylece sürekli evet demek, görünürde ilişkileri koruyor gibi görünse de altta yatan düşük özsaygı zamanla erozyona uğrar.

Suçluluk ve Utanç Duygusu

Hayır diyememede sıkça karşılaşılan bir engel de suçluluk ve utanç duygusudur. “Başkasını kırıyorum” veya “kötü bir insan oluyorum” düşünceleri, istemediği bir şeye evet demesine yol açar. Birçok kişi aslında altında yatan itici gücü suçluluk duygusu olarak tanımlar. “Çok nazik olmadığım için istemediğim sonuçlarla karşılaşacağım” tarzı düşünce yapıları, aslında yanlış bir inançtan ibarettir. Bu yanlış inancı sorgulayan bir terapist, hayır diyebilmenin kötü bir şey olmadığını gösterebilir. Ayrıca içsel olarak bastırılan “kırıcı olmamak” isteği, zamanla kendimizden ödün vermemize yol açar ve utanç hissi yaratır. Bu utanç, arka plandaki öğrenilmiş kalıpların sonucudur ve üzerine gidilmesi gereken bir duygudur.

Bağlanma Stilleri ile İlişkisi

Yapılan çalışmalar, bireyin bağlanma stilinin sınır koyma becerisiyle doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor. Örneğin, kaygılı bağlanma stiline sahip kişiler terk edilme korkusuyla hareket ettikleri için, sevdiklerinin taleplerini geri çevirmekten çekinirler. Bu durum pasif uyum ve onay arayışı getirir. Öte yandan kaçınan bağlanmaya sahip bireyler, karşılarındakilere fazla yakınlık gösterilmesinden rahatsız olurlar ve sınırlarının ihlal edildiğini daha kolay hissederler. Yani bağlanma stilleri, sınır ihlalleri karşısındaki duygusal tepkimizi şekillendirir. Özetle, güvensiz bağlanma kalıpları (kaygılı veya kaçınan) olan bireylerin hayır demekte zorlanma olasılığı daha yüksektir. Güvenli bağlanma stiline sahip kişiler ise genellikle dengeli sınırlar koyabilir, çünkü hem duygusal ihtiyaçları hem de kişisel alanları konusunda daha esnektir.

Hayır Diyememek Hayatınızı Nasıl Etkiliyor?

Sürekli başkalarına “evet” demek bir yerde işe yaradığını düşünse de uzun vadede bedelleri ağır olabilir. Başkalarına boyun eğmek, kişinin hem ruhsal hem de fiziksel sağlığını olumsuz yönde etkiler.

İlişkilerde Sınır Sorunları

Hayır diyemeyen kişiler, zamanla ilişkilerinde dengesizlik yaşarlar. Başkalarına hep evet derse, kendilerini değersiz hissedebilirler. Sürekli fedakârlık yapıp karşılığını alamayan birey, öfke ve kırgınlık biriktirir. Böyle bir ilişki aslında tek taraflı olmaya başlar; kişi içinde “Ben hep veriyorum, kimse bana sormuyor” düşüncesiyle karşı tarafı suçlamaya başlar. Psikologlar, bu dengesizliği ilişkilerde problemlerin temel kaynağı olarak tanımlar. Oysa sağlıklı ilişkilerde herkesin ihtiyaçları açıkça konuşulur ve sınırlar saygıyla korunur.

İş Hayatında Aşırı Yüklenme

İş yerinde de sınır koyamamak benzer sorunlara yol açar. Sürekli “Tabii, hemen hallederim” deyip istemediğiniz ek işleri kabul ettiğinizde, zamanla iş yükünüz kontrol edilemez hale gelebilir. Bu durum sadece bireysel başarınızı değil, aynı zamanda özgüveninizi de zedeler. Yapılan çalışmalar, hayır diyemeyen çalışanların daha sık tükenmişlik ve performans düşüklüğü yaşadığını gösteriyor. Ya da bir başka örnekle söyleyelim: İş arkadaşları her istediklerini sizden isteyince, içinizde “Yetişemeyeceğim” fikri uyanır. Bu durum, artan stres ve zaman baskısıyla birleşince kronik yorgunluğa kapı aralar.

Tükenmişlik ve Kronik Yorgunluk

Sürekli başkalarını önceliklendirmek, enerjinin hızla tükenmesine sebep olur. Kişi sınır koyamadıkça yüklerinin altına girip kendini ihmal eder; zamanla bu durum tükenmişliğe ve kronik yorgunluğa yol açabilir. Günlük yaşamınızda dinlenmeye zaman ayıramaz, sürekli bitkin hissedersiniz. Ruhsal olarak arka planda biriken stres, hem bedeninizde çeşitli rahatsızlıklara hem de anksiyete belirtilerine dönüşebilir.

Öfke Birikimi ve Pasif Agresiflik

Hayır demekte zorlanan bireyler, sık sık sözcüklerini bastırmak zorunda kalırlar. Bu bastırılmış öfke bir yerde patlamak üzere içte birikir. Psikoterapistler, hayır diyemeyen kişilerin pasif agresif davranışlar sergileme eğiliminde olduğunu söyler. Örneğin, istemedikleri işleri unutma, erteleme, isteksizce yapma gibi yollarla tepki verebilirler. Bu davranışlar, doğrudan hayır demediği için çevre tarafından anlaşılamayan bir kırgınlık formudur. Uzun süre kaçınma stratejileri kullanmak, eninde sonunda kişinin içine kapanmasına ve ilişkilerinde kopukluk yaşamasına neden olur.

Sınır Koymak Ne Demektir?

Sınır koymak, kendi fiziksel, duygusal ve zihinsel alanlarını korumak demektir. Sınırlar, kişinin “buraya kadar bu benim” dediği çizgilerdir. Sağlıklı sınırları olan kişi, hem kendini tanır hem de diğerlerinin alanına saygı gösterir. Bu sayede ilişkiler daha dürüst, tutarlı ve güvenli hale gelir. Sınır koymak, bencilce değil aksine özsaygı ve sorumluluk gerektiren bir davranıştır. İlişkinin karşılıklı olduğu durumlarda, evet ve hayır ifadeleri birbirine anlam kazandırır.

Sınır Koymak Bencillik Değildir

Sık sık duyulan bir yanlış kanı, sınır koymayı bencillik olarak görmektir. Oysa sağlıklı bir sınır, kişinin hem kendisine hem de karşısındakine netlik getirir. Psikologlar, “Hayır demek bencilce değildir; sağlıklı sınır koymanın gereğidir” der. Aslında sınır koyabilen biri, başkasıyla iletişimde önce kendi ihtiyaçlarını da gözetebildiği için daha dengeli bir yaklaşım sergiler. Nitekim sınır koymak, ilişkileri soğutan değil; onların “daha gerçek” ve sağlam olmasını sağlayandır. Çünkü hayır diyebilen kişi, hem kendine hem de karşısındakine saygı duyduğunu göstermiş olur.

Sağlıklı Sınırlar Nasıl Görünür?

Sağlıklı sınırlar kendini çeşitli biçimlerde gösterir. Öncelikle, kişi sorumluluklarını ve haklarını bilir. Kimin neye evet veya hayır diyebileceği açıktır. Sınırlar, benin nerede bittiğini ve bir başkasının nerede başladığını tanımlamamıza yardımcı olur. Bu kavramın nerede başlayıp bittiğini bilmek bizi özgürleştirir. Fiziksel sınırlar, kişisel alanımız ve eşyalarımızla ilgilidir; duygusal sınırlar ise başkalarının bizden ne bekleyebileceğini belirler. Sağlıklı sınırı olan kişi, kendini tanır ve ne kadar yardımcı olabileceğini sınırları içinde belirler. Örneğin, kibarca “Şu anda desteğe ihtiyacım yok” diyebilen biri, hem kendine hem de diğerine dürüst davranıyor demektir. Sonuç olarak sağlıklı sınırlar, ilişkileri daha güvenli ve gerçekçi kılar.

Fiziksel, Duygusal ve Zihinsel Sınırlar

Fiziksel sınırlar: Kişisel alanımıza, bedenimize ve eşyalarımıza kimlerin dokunabileceğini belirler. Örneğin, çalışma masanız sizin sınırınızdır.
Duygusal sınırlar: Hangi konularda kendinizi açacağınızı, hangi konuları gizli tutacağınızı belirler. Kişinin duygularını koruma biçimidir.
Zihinsel (ruhsal) sınırlar: İnançlarımıza, düşüncelerimize saygı duyulmasını sağlar. Birisi size fikir ayrılığı yaşatacaksa, bunu nazikçe ifade etme özgürlüğünüzün tanınması gerekir.

Her bir sınır türü, bireyin yaşam alanını netleştirir. Ancak sınırları korumak, bu üç alanda da kendimizi önemsemektir. Özetle fiziksel, duygusal veya zihinsel olsun, sağlıklı sınırlar kişinin kendini koruyarak bağışlayıcı olmasını sağlar.

Sınır ile Duvar Arasındaki Fark

Sağlıklı bir sınır kurmak ile arka tarafta duvar örmek arasındaki fark önemlidir. Sınır koymak, “ben ihtiyacım olduğunda sana açığım ama şu anda rahat hissetmiyorum” demektir. Tam aksine, duvar örmek ilişkiden bütünüyle çekilmek anlamına gelir. Sınır, karşı tarafı gördüğünüzü ama kendi alanınızı koruyacağınızı ifade ederken; duvar örmek, iletişimi keserek kopuşa yol açar. Örneğin, bir kişiye “Şu an konuşmak istemiyorum” demek sınırdır; hiç haberleşmemek ise duvardır. Psikoterapistler, sınırın esnek ve iletişimli; duvarın ise katı ve temkinli olduğunu vurgular. Özetle, sınır koymak ilişkilerde saygı ve açıklık getirirken, duvar örmek yalnızlık ve kopukluğa sebep olur.

Hayır Demeyi Öğrenmek: Pratik Adımlar

Sınır koymak bir beceridir ve zamanla geliştirilebilir. Küçük adımlarla başlayarak her “hayır” pratiği, özgüveninizi pekiştirecektir. İşte süreci kolaylaştıracak yöntemler:

Küçük “Hayır”larla Başlamak: Önce küçük, önemsiz taleplerde hayır demeyi deneyin. Örneğin, akşam dışarı çıkmak istemediğiniz bir davet için kısa bir “Bu akşam yorgunum, teşekkür ederim” diyerek başlamanız, pratik yapmak için iyi bir adımdır. Her olumlu deneyim, sınırlarınızı koruma konusundaki cesaretinizi artırır.
Suçluluk Duymadan Sınır Koymak: İlk başta suçluluk hissetmek doğaldır. Önemli olan, bu duygunun geçmiş inançlardan kaynaklandığını fark etmektir. Olumsuz düşünce örneğin “Eğer yardım etmezsem kötü bir insanım” inancını sorgulayın. Unutmayın, suçluluk hissi sizi vazgeçirmemeli. Zamanla bu his zayıflar ve özgürce hayır diyebilme güçlenir.
Nazik ama Net İletişim Teknikleri: Hayır derken karşınızdakini kırmamak önemlidir, ancak gereksiz uzun açıklamalardan kaçınmak da şarttır. Kısa ve net ifadeler kullanın. Örneğin “Maalesef şu an uygun değilim” veya “Bu konuda yardım edemeyeceğim” gibi cümleler yeterli olacaktır.
Sınırlarınızı Korumak: Geri Adım Atmamak: Bir kez “hayır” dedikten sonra bu kararınızı korumak önemlidir. Karşınızdaki baskı kursa bile fikrinizi değiştirmek zorunda değilsiniz. Bunun için önceden hangi durumlarda hayır diyebileceğinizi belirleyin. Örneğin zamandan, enerjiden veya değerlerinizden kaynaklanan sınırlarınızı netleştirmek, anlık kaygıyı azaltır. Kararlı bir duruş, zamanla çevrenizdekilere de kendinizi ciddiye almaları gerektiğini gösterir.

Bu adımlar, her uygulandığında özgüveninizi artırır ve sınır koymak giderek doğal hale gelir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Hayır diyememek, çoğu zaman müdahale edilmezse alışkanlık olarak devam eder; ancak bu durum hayatınızı belirgin şekilde zorluyorsa profesyonel yardım almak önem taşır. Aşağıdaki durumlarda psikolojik destek aramak faydalı olabilir:

Etkisi Günlük Yaşama Taşındıysa: İlişkileriniz veya işiniz hep böyle devam ediyor ve mutsuz oluyorsanız, bunun üstesinden yalnız başınıza gelmek zor olabilir. Uzmanlar, sınır koyamamanın kişi sosyal yaşamı olumsuz etkilediğinde (örneğin sürekli stres, bitkinlik, tükenmişlik hissi gibi) danışmanlık almayı önerir. Unutmayın, sınırlarınızı belirleyememek stres, kaygı ve tükenmişlik kaynağı olabilir ve bu durumda yardım almak sağlıksız bir durumun düzeltilmesi için kritik bir adımdır.
Terapide Sınır Çalışması: Bir terapiste gitmek, hayır diyememe döngüsünün nedenlerini keşfetmek için etkili bir yoldur. Terapistler bu süreçte kişinin geçmişindeki öğrenilmiş kalıpları, gizlenmiş duyguları ve korkuları inceler. Örneğin bilişsel-davranışçı terapi, kötü insan olma gibi otomatik düşünceleri sorgulamanıza yardımcı olur. Şema terapisi ise çocuklukta oluşan şemaları hedefleyebilir. Çift terapisi bağlamında da, sınır ihlalleri iletişim modeli olarak ele alınır. Terapi sırasında genellikle en önemli adım, kişinin kendi içinde “izin verici sesi” güçlendirmektir. Bu süreç sonunda kişi, “Hayır diyebilirim, bu beni kötü biri yapmaz” dersini içselleştirir.
Sınır Koyamama Bir Travma Belirtisi Olabilir mi? Her zaman olmasa da, bazen derin hayır diyememe örüntüsü geçmiş travmalarla ilişkilendirilebilir. Özellikle çocukluk döneminde yaşanan istismar veya uzun süreli yalnız bırakılma deneyimleri, bireyin sınırlarını koruma becerisini zayıflatır. Bu durumda kişi kendini korumak yerine başkalarının beklentilerine boyun eğebilir. Eğer hayır diyememe, geçmişteki travmatik bir deneyimle bağlantılı olduğunu düşündürüyorsa, bu durum mutlaka uzman gözetiminde ele alınmalıdır. EMDR gibi travma odaklı terapiler veya duygudurum düzenleme teknikleri bu yolda yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır demek ilişkileri bozar mı?

Hayır demek ilişkilere zarar vermez; tam tersine karşılıklı saygının ve dürüstlüğün önünü açar. Gerçekten samimi ilişkilerde herkesin ihtiyaçları konuşulabilir olmalıdır. Sağlıklı sınırlar koyan kişiler, ilişkilerinde “ben de varım” deme hakkını kullanırken aslında daha güçlü ve dengeli bir bağ kurarlar. Kırıcı bir şekilde değil, nazikçe ve net bir dille hayır demek, genellikle uzun vadede karşı tarafın da size saygı duymasını sağlar. Bilimsel olarak da görüldüğü gibi, sınır koymak ilişkileri daha güvenli hale getirir; çünkü sınırlar, her iki tarafın da duygusal ihtiyaçlarının fark edilmesini sağlar.

Sınır koymayı nasıl öğrenebilirim?

Küçük adımlarla başlayın. Önce en basit durumlarda “hayır” demeyi deneyin ve bunun getirdiği rahatlamayı gözlemleyin. Ardından, kendinizi kötü hissettiğinizde bu duygunun geçici olduğunu hatırlayın. İyi bir yöntem, duygularınızı yazmak veya bir terapistle konuşmaktır. Ayrıca yukarıda bahsedilen stratejileri düzenli olarak pratiğe dökmek çok faydalıdır. Uyguladıkça özsaygınız güçlenir ve sınır koymak daha doğal bir hal alır.

Hayır diyince suçluluk hissediyorum, ne yapmalıyım?

Bu his ilk başta yaygındır; çünkü iç sesiniz “iyi insan algısı”nı korumak adına “Kötü kişi olmamalıyım” der. Bu noktada yapmanız gereken, bu düşünceyi bir inanç olarak görüp sorgulamaktır. Suçluluğun kaynağı genellikle geçmişin yanlış mesajlarıdır. Kendinize şunu hatırlatın: İstemediğiniz bir şeyi yapmayarak kimseye haksızlık etmiyorsunuz; aksine kendi önceliklerinize sadık kalıyorsunuz. Bir farkındalık egzersizi olarak, her “hayır” dediğinizde ardından rahatladığınızı düşünün. Zamanla suçluluk duygusu azalmaya başlar. Destek için bir terapistten yardım almak da bu süreci hızlandırabilir; çünkü terapistiniz suçluluk duygunuzu birlikte çalışarak çözmenize yardım eder.

Sınır koymak neden bu kadar yorucu?

Sürekli başkalarına evet demek, görünürde kolay olsa da zihinsel yükü oldukça büyüktür. İnsan beyninin çatışma ve reddedilme korkusuna duyarlı bölümleri, “hayır” diyerek huzursuzluk yaşayacağı düşüncesiyle alarm verir. Bu baskının altında öfke, stres ve yorgunluk birikir. Daha önce örnekleri de görüldüğü gibi, söylenmemiş “hayırlar” öfke, enerji kaybı ve tükenmişlik ile sonuçlanır. Ayrıca sürekli içsel çatışma yaşamak duygusal olarak ekstra enerji harcatır. Yani sınır koymak yorucu olduğunda, aslında bastırılmış duygularınız bedensel ve zihinsel bir yük haline gelmiştir. Bu yükü azaltmanın yolu sınırlarınızı korumayı öğrenmekten geçer.

Fuat Can Çalışkan
Uzman Psikolojik Danışman
Kurum Müdürü

Kaynakça

Avcı Çayır, G., & Kalkan, M. (2018). The effect of interpersonal dependency tendency on interpersonal cognitive distortions on youths. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 28(6), 771–786. https://doi.org/10.1080/10911359.2018.1458681

Bekker, M. H. J., & Croon, M. A. (2010). The roles of autonomy-connectedness and attachment styles in depression and anxiety. Journal of Social and Personal Relationships, 27(7), 908–923. https://doi.org/10.1177/0265407510377217

Bolino, M. C., Turnley, W. H., Gilstrap, J. B., & Suazo, M. M. (2010). Citizenship under pressure: What’s a “good soldier” to do? Journal of Organizational Behavior, 31(6), 835–855. https://doi.org/10.1002/job.635

Çelik-Özkan, G. (2025). Geleceğin sosyal hizmet uzmanlarını güçlendirmek: Güvengenlik temelli bir grup çalışmasının değerlendirilmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(3), 252–276. https://doi.org/10.61535/bseusbfd.1625414

Clark, G. I., Rock, A. J., Clark, L. H., & Murray-Lyon, K. (2020). Adult attachment, worry and reassurance seeking: Investigating the role of intolerance of uncertainty. Clinical Psychologist, 24(3), 294–305. https://doi.org/10.1111/cp.12218

Crocker, J., Brook, A. T., Niiya, Y., & Villacorta, M. (2006). The pursuit of self-esteem: Contingencies of self-worth and self-regulation. Journal of Personality, 74(6), 1749–1771. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2006.00427.x

Emran, A., Iqbal, N., & Dar, K. A. (2023). Attachment orientation and depression: A moderated mediation model of self-silencing and gender differences. International Journal of Social Psychiatry, 69(1), 173–181. https://doi.org/10.1177/00207640221074919

Erdoğan, Ö., & Uçukoğlu, H. (2011). İlköğretim okulu öğrencilerinin anne-baba tutumu algıları ile atılganlık ve olumsuz değerlendirilmekten korkma düzeyleri arasındaki ilişkiler. Kastamonu Eğitim Dergisi, 19(1), 51–72.

Flett, G. L., Besser, A., Hewitt, P. L., & Davis, R. A. (2007). Perfectionism, silencing the self, and depression. Personality and Individual Differences, 43(5), 1211–1222. https://doi.org/10.1016/j.paid.2007.03.012

Gao, S., Assink, M., Cipriani, A., & Lin, K. (2017). Associations between rejection sensitivity and mental health outcomes: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 57, 59–74. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.08.007

Golshiri, P., Mostofi, A., & Rouzbahani, S. (2023). The effect of problem-solving and assertiveness training on self-esteem and mental health of female adolescents: A randomized clinical trial. BMC Psychology, 11, Article 106. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01154-x

Güneş, F., Arslan, C., & Eliüşük, A. (2014). Atılganlık eğitiminin üniversite öğrencilerinin kişiler arası problem çözme, algılanan sosyal destek ve atılganlık düzeyleri üzerine etkisi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 456–474.

Haines, J. E., & Schutte, N. S. (2023). Parental conditional regard: A meta-analysis. Journal of Adolescence, 95(2), 195–223. https://doi.org/10.1002/jad.12111

Kiraz, M. B., & Onnar, N. (2024). İlişki doyumunda kendilik algısı ve kendini susturma üzerine bir derleme. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 11(2), 108–117.

Lemay, E. P., Jr., & Ashmore, R. D. (2006). The relationship of social approval contingency to trait self-esteem: Cause, consequence, or moderator? Journal of Research in Personality, 40(2), 121–139. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2004.09.012

Park, L. E., & Crocker, J. (2008). Contingencies of self-worth and responses to negative interpersonal feedback. Self and Identity, 7(2), 184–203. https://doi.org/10.1080/15298860701398808

Pintea, S., & Gatea, A. (2021). The relationship between self-silencing and depression: A meta-analysis. Journal of Social and Clinical Psychology, 40(4), 333–358. https://doi.org/10.1521/jscp.2021.40.4.333

Roth, G., Assor, A., Niemiec, C. P., Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2009). The emotional and academic consequences of parental conditional regard: Comparing conditional positive regard, conditional negative regard, and autonomy support as parenting practices. Developmental Psychology, 45(4), 1119–1142. https://doi.org/10.1037/a0015272

Speed, B. C., Goldstein, B. L., & Goldfried, M. R. (2018). Assertiveness training: A forgotten evidence-based treatment. Clinical Psychology: Science and Practice, 25(1), Article e12216. https://doi.org/10.1111/cpsp.12216

Yılmaz, Ş., & Ulusoy, Y. (2024). Kişilerarası Bağımlılık Ölçeği’nin kısa formunun geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 29–49. https://doi.org/10.60107/maunef.1487611

Diğer yazılarımız da ilginizi çekebilir: Özsaygı Nedir? Kendine Değer Vermenin Temeli | Ebeveyn-Çocuk İlişkisini Güçlendirmek | Anksiyete (Kaygı Bozukluğu)