Gaslighting, son yıllarda ilişkiler hakkında konuşurken sık kullanılan kavramlardan biri hâline geldi. Kullanım alanı genişledikçe kelimenin anlamı da bulanıklaşmaya başladı. Bir kişinin sizinle aynı fikirde olmaması, yaşanan bir olayı farklı hatırlaması, savunmaya geçmesi veya hatasını kabul etmekte zorlanması tek başına gaslighting anlamına gelmez. Gaslighting daha sistematik bir örüntüyü tarif eder: Kişinin kendi hafızasına, algısına, değerlendirmelerine ve zaman içinde kendi gerçekliğine güvenmesini zayıflatan manipülatif davranışlar. Amerikan Psikoloji Birliği de kavramı, bir kişinin başka bir kişiyi kendi algılarından, deneyimlerinden veya olayları anlama biçiminden şüphe ettirecek şekilde manipüle etmesi olarak tanımlar. Son yıllardaki akademik çalışmalar, tekrar eden yapı ve güç ilişkisine özellikle dikkat çekmektedir.
Gaslighting çoğu zaman romantik ilişkiler üzerinden anlatılsa da aile içinde, arkadaşlıklarda, sağlık hizmetlerinde ve iş yaşamında görülebilir. Araştırmaların önemli bölümü henüz yeni olduğu için kavram hakkında internette karşılaşılan her “gaslighting belirtileri” listesini bilimsel bir kontrol listesi gibi değerlendirmemek gerekir. 2025 yılında yayımlanan kapsamlı bir sistematik derlemede incelenen çalışmaların büyük kısmının son on yılda yayımlandığı, araştırmalar içerisinde nitel çalışmaların nicel araştırmalardan belirgin biçimde fazla olduğu görülmüştür. Dolayısıyla gaslighting hakkında güçlü biçimde tanımlanabilen örüntüler vardır; fakat alanın ölçüm ve nedensellik açısından gelişmeye devam ettiği de göz önünde tutulmalıdır.
İçindekiler
- Gaslighting Nedir?
- Gaslighting Belirtileri Nelerdir?
- Gaslighting Hangi İlişkilerde Görülür?
- Gaslighting ile İlişkili Diğer Kavramlar
- Gaslighting Yaşadığınızı Nasıl Anlarsınız?
- Gaslighting ile Başa Çıkma Yolları
- Sıkça Sorulan Sorular
- Kaynakça
Gaslighting Nedir?
Gaslighting ne demek? Kelimenin kökeni
“Gaslighting” kelimesinin Türkçede tam karşılığı konusunda yerleşmiş tek bir ifade bulunmuyor. “Gerçeklik algısını çarpıtma”, “psikolojik manipülasyon” veya “kişiyi kendi algısından şüphe ettirme” ifadeleri kavramın anlamını daha anlaşılır biçimde karşılıyor. Gaslighting Türkçe içeriklerde çoğunlukla İngilizce biçimiyle kullanılmaktadır.
Kelimenin kökeni Patrick Hamilton’ın 1938 tarihli Gas Light adlı tiyatro oyununa dayanır. Hikâyede bir erkek, eşinin kendi akıl sağlığından ve algılarından kuşku duymasını sağlamak amacıyla çevresindeki olayları sistematik biçimde değiştirir ve ardından bunların gerçekleştiğini inkâr eder. Evin gaz lambalarının ışığı değiştiğinde bile eşine böyle bir değişiklik olmadığını söyler. Oyun 1940 ve 1944 yıllarında sinemaya uyarlandı; özellikle Ingrid Bergman’ın başrolünde olduğu 1944 yapımı film kavramın kültürel yayılımında etkili oldu. “Gaslight” sözcüğü daha sonra birini kendi algılarından kuşku ettirme anlamında fiil olarak kullanılmaya başladı.
Gaslighting bir manipülasyon türü müdür?
Evet. Psikoloji literatüründe gaslighting genellikle psikolojik veya duygusal manipülasyon ve psikolojik istismar kapsamında incelenmektedir. Buradaki ayırt edici unsur, manipülasyonun kişinin “neyin gerçek olduğuna” ilişkin güvenini hedef almasıdır. 2025 tarihli sistematik derleme, gaslighting davranışlarını algı ve hafızanın çarpıtılması, duygusal küçümseme, mağduru suçlama, rol değiştirme, izolasyon ve güç kullanımı gibi alanlarda sınıflandırmıştır.
Örneğin aşağıdaki iki cümle arasında psikolojik açıdan önemli bir fark vardır:
“Ben o konuşmayı farklı hatırlıyorum.”
ile
“Sen yine kafanda bir şeyler uydurmuşsun. Böyle bir şey hiç olmadı. Zaten son zamanlarda neyin gerçek olduğunu ayırt edemiyorsun.”
İlk cümle bir görüş veya hafıza farklılığı olabilir. İkinci cümle sürekli tekrarlanıyor, kişinin güvenilirliğini aşındırıyor ve yaşadığı olaylardan şüphe etmesine yol açıyorsa gaslighting örüntüsünün parçası hâline gelebilir. Gaslighting kavramını her anlaşmazlığa uygulamak, gerçek psikolojik istismarın tanınmasını da zorlaştırabilir. Nitekim Amerikan Psikoloji Birliği, “gaslighting” gibi psikoloji terimlerinin gündelik dilde gereğinden geniş kullanılmasının kavramların anlamını bozabildiğine dikkat çekmektedir.
Araştırmacılar gaslighting davranışının mutlaka bilinçli ve planlı olup olmaması gerektiği konusunda tam bir görüş birliğine sahip değildir. Bazı tanımlar kasıtlı aldatmayı merkeze alırken daha yeni modeller davranışın sürekliliğine, güç dengesizliğine ve karşıdaki kişide oluşturduğu etkiye odaklanmaktadır. Bu nedenle değerlendirmede “Bunu bilerek mi yaptı?” sorusu kadar, davranışın tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve kişinin kendi algısına olan güvenini nasıl etkilediği de önemlidir.
Kimler gaslighting yapar?
Gaslighting yapan kişileri tek bir kişilik tipine indirgemek doğru değildir. Kadınlar ve erkekler gaslighting davranışı gösterebilir; romantik partnerler, aile üyeleri, yöneticiler veya başka kişiler bu tür davranışlar sergileyebilir. Romantik ilişkiler için geliştirilen Gaslighting Relationship Exposure Inventory adlı ölçüm aracının 2024 tarihli çalışması, gaslighting deneyiminin kadın ve erkeklerde ölçülebildiğini göstermiştir.
İnternette özellikle “narsist gaslighting” ifadesiyle sık karşılaşılır. Bazı kişilik özellikleri gerçekten gaslighting davranışlarıyla ilişkili bulunmuştur. Örneğin 315 yetişkinle yapılan bir çalışmada psikopatik özellikler, Makyavelist manipülasyon ve sadistik özellikler gaslighting taktiklerini daha kabul edilebilir bulmayla ilişkili bulunmuştur; kırılgan narsisizmle de ilişki saptanmıştır. Ancak bu tür korelasyonlar “gaslighting yapan herkes narsisttir” sonucunu vermez. Araştırmada gerçek davranıştan çok gaslighting taktiklerini kabul etme düzeyi ölçülmüştür ve yazarlar da bu sınırlılığa açıkça dikkat çekmektedir.
Narsistik kişilik bozukluğu ise klinik değerlendirme sonucunda konan ayrı bir psikiyatrik tanıdır. Amerikan Psikiyatri Birliğinin tanımladığı biçimiyle büyüklenmecilik, aşırı hayranlık ihtiyacı ve empati güçlüklerini içeren kalıcı bir örüntüdür. Bir kişinin zaman zaman bencil, savunmacı veya manipülatif davranması ona narsistik kişilik bozukluğu tanısı koymak için yeterli değildir. “Narsist” kelimesini ilişki içinde kolayca etiket olarak kullanmak klinik açıdan sağlıklı değildir.
Gaslighting Belirtileri Nelerdir?
“Öyle bir şey söylemedim” cümlesi ve gerçeklik çarpıtması
Gaslighting örnekleri arasında en sık görülen davranışlardan biri gerçekleşmiş bir konuşmanın, verilmiş bir sözün veya yapılmış bir davranışın sürekli biçimde inkâr edilmesidir. “Ben bunu asla söylemedim”, “Sen yanlış hatırlıyorsun”, “Yine olayları çarpıtıyorsun” gibi ifadeler bunun bir parçası olabilir. Fakat herkes zaman zaman gerçekten yanlış hatırlayabilir. Burada belirleyici olan tek bir cümle değil; tekrar eden örüntü, güç ilişkisi ve karşıdaki kişinin kendi hafızasına olan güveninde ortaya çıkan aşınmadır.
2025 yılında yayımlanan deneysel bir hafıza araştırması da yakın ilişkilerde partnerin ortak geçmişe ilişkin hatıralara sistematik biçimde itiraz etmesinin kişinin hatırlamasını, hafızasına duyduğu güveni ve kendine ilişkin değerlendirmelerini etkileyebileceğini incelemiştir. Bu çalışma gaslightingin hafıza üzerindeki mekanizmalarını deneysel olarak araştırmaya başlayan yeni literatürün örneklerinden biridir.
Sürekli kendinizden şüphe etmek
Gaslighting nasıl anlaşılır sorusunun önemli yanıtlarından biri kişinin kendi iç dünyasında meydana gelen değişimdir. Sürekli olarak:
“Acaba gerçekten ben mi yanlış hatırlıyorum?”
“Belki de çok hassasım.”
“Bunu büyüten ben miyim?”
“Onun anlattığı gibi olmuş olabilir mi?”
“Artık kendi kararlarıma güvenemiyorum.”
diye düşünmeye başladıysanız, özellikle bu değişim belirli bir ilişki içinde ortaya çıktıysa üzerinde durmak gerekir. Gaslighting üzerine yapılan nitel araştırmalarda kişinin benlik duygusunda zayıflama, kendine güven kaybı ve başkalarına yönelik güvensizlik sık bildirilen sonuçlar arasındadır.
2024 yılında İsrail ve ABD’den toplam 904 katılımcıyla gerçekleştirilen iki çalışmada romantik ilişkide gaslighting maruziyeti daha yüksek depresyon belirtileri ve daha düşük ilişki kalitesiyle ilişkili bulunmuştur. Bu ilişki, araştırmada ölçülen diğer partner şiddeti biçimleri hesaba katıldığında da devam etmiştir. Bulgular gaslightingin psikolojik istismar içerisindeki kendine özgü etkisini araştırmak açısından önemlidir; araştırmanın gözlemsel yapısı nedeniyle buradan doğrudan neden-sonuç ilişkisi çıkarmak doğru olmaz.
Özür dilemekten kaçınma örüntüsü
Gaslighting yapan kişi, çatışma sırasında kendi davranışının sorumluluğunu almak yerine tartışmayı sizin hafızanıza, kişiliğinize veya ruhsal durumunuza çevirebilir. Örneğin verilen bir söz tutulmadığında konu “Sen zaten her şeyi yanlış anlıyorsun” noktasına taşınabilir. Böylece başlangıçta konuşulan davranış gündemden çıkar.
Özür dilemekte zorlanmak kendi başına gaslighting belirtisi değildir. Daha anlamlı olan, kişinin sürekli biçimde sorumluluktan kaçması, yaşananları yeniden kurgulaması, sizi olayın nedeni olarak göstermesi ve zaman içinde kendi değerlendirmelerinize güvenmenizi güçleştirmesidir. Gaslighting literatüründe mağduru suçlama ve tarafların rollerini tersine çevirme sık tanımlanan manipülasyon örüntüleri arasındadır.
Duygularınızın küçümsenmesi
“Çok hassassın.”
“Her şeyi büyütüyorsun.”
“Normal bir insan buna üzülmez.”
“Seninle konuşmak mümkün değil, yine dramatize ediyorsun.”
Bu ifadelerin her kullanımı gaslighting değildir. Fakat kişinin duygusal tepkileri sürekli geçersizleştiriliyor ve bu tepkiler onun “gerçekliği doğru değerlendiremediğinin kanıtı” olarak kullanılıyorsa daha farklı bir örüntü ortaya çıkar. Duygusal küçümseme, psikolojik istismar ve gaslighting araştırmalarında tanımlanan davranışlardan biridir.
Sağlıklı bir ilişkide insanlar aynı olayı farklı yorumlayabilir ve yine de birbirlerinin yaşantısını kabul edebilir: “Ben öyle düşünmemiştim ama söylediğim şeyin seni kırdığını anlıyorum” cümlesi buna örnektir. Kişinin duygusunu kabul etmek, karşı tarafın olay yorumuna tamamen katılmayı gerektirmez.
Gaslighting Hangi İlişkilerde Görülür?
Romantik ilişkilerde gaslighting
Gaslighting araştırmalarının en yoğun olduğu alan romantik ilişkilerdir. Yakınlık ve güven, kişinin partnerinin yorumlarına daha fazla ağırlık vermesine neden olabileceğinden manipülasyon uzun süre fark edilmeyebilir. Gaslighting yaşayan 65 kişiyle yapılan 2023 tarihli nitel araştırmada, ilişkilerin çoğunda şefkatli davranışlar ile örseleyici davranışların iç içe geçtiği görülmüştür. Katılımcılar gaslighting deneyimini benlik duygusunda azalma ve başkalarına güvenmekte zorlanmayla ilişkilendirmiştir.
İlişkide gaslighting bazen kıskançlık, sosyal çevreden uzaklaştırma, partnerin telefonunu veya davranışlarını denetleme, ekonomik kontrol ya da tehdit gibi başka davranışlarla birlikte görülebilir. Araştırmalar, psikolojik saldırganlığı, partneri zihinsel veya duygusal olarak incitmeyi ya da kontrol etmeyi amaçlayan sözel veya sözel olmayan iletişim olarak tanımlamaktadır. Bu tür kontrol davranışlarının varlığı ilişkinin güvenlik açısından ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.
Aktif şiddet veya yoğun kontrol bulunan bir ilişkide çift terapisi otomatik bir çözüm değildir. Şiddet alanında çalışan uzman kuruluşlar, güç ve güvenlik dengesizliği bulunan ilişkilerde ortak terapi ortamının manipülasyon için kullanılabileceği konusunda uyarıda bulunmaktadır. Böyle durumlarda öncelik bireysel değerlendirme ve güvenlik planlamasıdır.
Kendi ilişkinizde benzer bir örüntü gözlemliyorsanız, süreci daha ayrıntılı değerlendirmek için bireysel psikolojik danışmanlık hizmetinden yararlanabilirsiniz.
Aile içinde gaslighting
Gaslighting ebeveyn–çocuk, kardeş veya geniş aile ilişkilerinde de ortaya çıkabilir. Örneğin geçmişte yaşanan örseleyici bir olayın sürekli reddedilmesi, kişinin çocukluk deneyimlerinin “uydurma” olarak tanımlanması veya ailede yaşanan bir sorun hakkında konuşan kişinin “dengesiz” ilan edilmesi gerçeklik algısını zayıflatabilir. 2025 tarihli sistematik derleme, gaslightingin romantik partner dışındaki kişiler tarafından da uygulanabildiğini ve aile ile sosyal çevrenin bazı durumlarda kişinin deneyimini geçersizleştiren sürece katılabildiğini göstermektedir.
Aile üyelerinin aynı çocukluk olayını farklı hatırlaması ise tek başına gaslighting değildir. İnsan hafızası kusursuz bir kayıt sistemi değildir. Daha belirleyici soru şudur: Görüş ayrılığına izin var mı, yoksa belirli bir kişinin deneyimini sürekli geçersizleştiren ve onu kendi akıl sağlığından şüphe ettiren bir ilişki düzeni mi oluşuyor?
İş yerinde gaslighting
İş yerinde gaslighting konusu son birkaç yılda daha sistematik biçimde araştırılmaya başlanmıştır. Bir yöneticinin daha önce verdiği talimatı sürekli inkâr etmesi, çalışanın yaptığı işi küçümsemesi, önceden konuşulmuş hedefleri sonradan değiştirmesi ve ardından çalışanı “yetersiz”, “dikkatsiz” veya “olan biteni anlayamayan” biri olarak göstermesi buna örnek olabilir.
2023 yılında geliştirilen Workplace Gaslighting Questionnaire bu davranışları ölçmeye yönelik ilk psikometrik girişimlerden biridir. 2026 tarihli kavramsal çalışma ise işyeri gaslightinginde küçümseme, zarar verme potansiyeli, güç eşitsizliği ve kişinin kendi değerlendirmesinden kuşku duyması gibi unsurları öne çıkarmıştır.
2025’te Yunanistan’da yapılan bir araştırmada daha yüksek işyeri gaslighting puanları daha yüksek kaygı ve depresyon belirtileri, daha düşük işe bağlılık ve daha fazla “sessiz istifa” eğilimiyle ilişkili bulunmuştur. Çalışmanın gözlemsel olması nedensellik konusunda dikkatli yorum gerektirir.
Gaslighting ile İlişkili Diğer Kavramlar
Love bombing nedir?
Love bombing, Türkçede bazen “aşk bombardımanı” olarak ifade edilen ve ilişkinin başında çok yoğun ilgi, övgü, mesajlaşma, hediyeler, gelecek planları veya hızlı bağlılık talepleriyle karakterize edilen davranışları anlatmak için kullanılan popüler bir terimdir. Bilimsel literatürü gaslighting kadar yerleşik değildir ve standart bir psikiyatrik tanı değildir. Bazı ilişki araştırmalarında love bombing, kontrol edici ilişkilerin başlangıcında kullanılabilecek yoğun ilgi örüntüsü olarak tartışılmaktadır.
Burada yoğun romantik ilgi ile manipülasyonu birbirinden ayırmak gerekir. Yeni tanışan iki kişinin birbirinden çok etkilenmesi, sık görüşmesi veya yoğun mesajlaşması tek başına love bombing olarak değerlendirilmemelidir. Daha kaygı verici tablo; yoğun ilginin kişiyi hızla bağlamak için kullanılması, sınırların ihlal edilmesi ve ardından kontrol, aşağılama, geri çekilme veya cezalandırmanın başlamasıdır.
Ghosting nedir?
Ghosting, bir kişinin ilişkide veya iletişimde açıklama yapmadan teması aniden kesmesini ifade eder. 2022 yılında yayımlanan deneysel araştırmada ghosting yaşayan kişilerin ghosting uygulayan kişilere kıyasla daha fazla üzüntü ve incinme bildirdikleri görülmüştür.
Ghosting ile gaslighting birbirinden farklı kavramlardır. İletişimi açıklamasız kesmek rahatsız edici veya incitici olabilir; kişinin hafızasını ve gerçeklik algısını sistematik biçimde bozmaya yönelik bir örüntü bulunmadıkça gaslighting olarak değerlendirilmez.
Love bombing, gaslighting ve ghosting birlikte nasıl işler?
“Love bombing, gaslighting, ghosting” üçlüsü sosyal medyada çoğu zaman sabit bir ilişki döngüsü gibi anlatılır: önce yoğun ilgi, ardından manipülasyon, en sonunda kaybolma. Bilimsel araştırmalar böyle evrensel ve zorunlu bir sıralamayı desteklememektedir. Bununla birlikte örseleyici ilişkilerde yoğun yakınlık dönemlerinin kontrol veya psikolojik kötü muamele dönemleriyle dönüşümlü görülebileceğine ilişkin bulgular vardır. Gaslighting deneyimi yaşamış kişilerin incelendiği 2023 çalışmasında da sevgi ve şefkat içeren dönemlerle istismar edici davranışların aynı ilişki içerisinde birlikte bulunabildiği bildirilmiştir.
Bu yüzden ilişkiyi sosyal medya etiketlerine göre çözmeye çalışmak yerine davranışlara bakmak daha sağlıklıdır: Sınırlarınız kabul ediliyor mu? Hayır demenize izin var mı? Kendi arkadaşlarınızla görüşebiliyor musunuz? Kararlarınıza güveniniz azalıyor mu? Bir sorun dile getirdiğinizde konu sürekli sizin karakterinize veya ruh sağlığınıza mı dönüyor?
Gaslighting Yaşadığınızı Nasıl Anlarsınız?
Kendinize sormanız gereken sorular
Gaslighting nasıl anlaşılır sorusuna tek maddelik bir testle yanıt vermek mümkün değildir. Aşağıdaki sorular, ilişkinin genel örüntüsünü değerlendirmede daha yararlı olabilir:
- Daha önce rahatça verdiğim kararlarda artık sürekli karşımdaki kişinin onayına mı ihtiyaç duyuyorum?
- Yaşanan konuşmaları doğru hatırlayıp hatırlamadığımı sık sık kontrol ediyor muyum?
- Bir sorun dile getirdiğimde konu genellikle benim “hassaslığıma”, “hafızama” veya “psikolojik durumuma” mı geliyor?
- Karşımdaki kişi söylediği veya yaptığı şeyleri düzenli olarak inkâr ediyor mu?
- Arkadaşlarımdan veya ailemden uzaklaşmam nedeniyle olayları konuşabileceğim insan sayısı azaldı mı?
- İlişkiden önce kendime daha fazla güvendiğimi düşünüyor muyum?
- Tartışmalardan sonra ne yaşandığını anlamakta zorlanıyor, yoğun biçimde suçluluk veya kafa karışıklığı mı hissediyorum?
Değerlendirmede tekrar, güç dengesi, kontrol, kişinin kendi algısına güveninde meydana gelen değişim ve psikolojik etkiler birlikte ele alınmalıdır.
Gaslightingin uzun vadeli psikolojik etkileri
Gaslighting etkisi kişiden kişiye değişebilir. Araştırmalarda kendinden şüphe etme, benlik duygusunda zayıflama, kafa karışıklığı, başkalarına güvenmekte zorlanma, sosyal izolasyon ve duygusal sıkıntı öne çıkmaktadır. Sistematik derlemede algı ve gerçeklikten kuşku duyma, hafızaya güvensizlik ve genel kafa karışıklığı en sık bildirilen sonuçlar arasında yer almıştır.
2026 yılında 567 yetişkinle yapılan bir araştırmada daha yüksek gaslighting deneyimi başkalarına daha düşük güvenle ilişkili bulunmuş; sosyal desteğin azalması bu ilişkiyi kısmen açıklamıştır. Araştırmanın kesitsel yapısı neden-sonuç ilişkisini kesinleştirmez, fakat gaslightingin kişinin sonraki ilişkilerinde güven kurmasını nasıl etkileyebileceğine dair önemli bir bulgudur.
Romantik ilişkilerde yapılan diğer çalışmalar gaslighting maruziyetini daha fazla depresif belirti ve daha düşük ilişki doyumuyla ilişkilendirmektedir. İş yaşamına ilişkin yeni çalışmalar da kaygı ve depresyon belirtileriyle benzer ilişkiler bildirmektedir.
Burada önemli bir klinik ayrım vardır: Gaslighting yaşamış herkes travma sonrası stres bozukluğu, depresyon veya başka bir psikiyatrik bozukluk geliştirmez. Belirti düzeyi kişinin yaşadığı davranışların süresine, yoğunluğuna, diğer şiddet biçimlerinin varlığına, sosyal desteğe ve kişisel koşullara göre değişebilir. Yakın partner şiddetinin ruh sağlığı üzerinde ciddi etkileri bulunabildiği Dünya Sağlık Örgütü tarafından da vurgulanmaktadır.
Gaslighting ile Başa Çıkma Yolları
Sınır koymak
Gaslighting başa çıkma sürecinde ilk adımlardan biri tartışmanın içeriğini ve sınırlarını mümkün olduğunca netleştirmektir. Karşınızdaki kişiyi “gerçeğe ikna etmek” için saatlerce tartışmak çoğu zaman yararlı olmaz. Daha kısa ve davranış odaklı ifadeler kullanabilirsiniz:
“Bu konuşmayı farklı hatırlıyoruz. Kendi hatırladığım şeyi tartışmaya devam etmeyeceğim.”
“Bana ‘deli’, ‘paranoyak’ veya ‘aşırı hassas’ denildiğinde konuşmayı sürdüremem.”
“Bu konuda kararımı verdim.”
“Duygumu küçümseyen bir üslupla konuşulduğunda konuşmaya ara vereceğim.”
Sınırın işlevi karşıdaki kişinin davranışını kontrol etmek değildir. Sizin hangi durumda ne yapacağınızı belirlemektir. Örneğin “Bana bağırmayacaksın” talebi karşı tarafın davranışına yöneliktir; “Bana bağırıldığında konuşmayı sonlandıracağım” ise uygulanabilir bir sınırdır.
Ancak ilişkide tehdit, fiziksel şiddet, takip, ekonomik kontrol veya ciddi korku varsa doğrudan karşı koymak her zaman güvenli olmayabilir. Şiddet içeren ilişkilerde ayrılma veya sınır koyma döneminde risk artabileceğinden bireysel güvenlik değerlendirmesi yapılması gerekir.
Kanıt tutmanın önemi
Gaslighting yaşayan bazı kişiler için yaşanan olayları tarihleriyle birlikte yazmak, mesajları saklamak veya önemli iş konuşmalarını yazılı hâle getirmek kendi hafızalarına yeniden güvenmeleri açısından yararlı olabilir. Gaslighting literatüründe bazı kişilerin kayıt tutmayı manipülasyona karşı bir direnç stratejisi olarak kullandığı bildirilmiştir. Şiddet alanındaki destek kuruluşları da günlük tutma, tarih ve olayları kaydetme, yazışmaları saklama gibi yöntemlerin kişinin deneyimini doğrulamasına ve gerektiğinde hukuki süreçlerde belge oluşturmasına yardımcı olabileceğini belirtmektedir.
İş yerinde mümkün olduğunda talimatları e-posta üzerinden teyit etmek pratik bir yöntem olabilir:
“Bugünkü görüşmemizde konuştuğumuz üzere raporu cuma günü teslim edeceğim.”
gibi kısa bir mesaj, sonradan yaşanabilecek belirsizlikleri azaltabilir.
Fakat şiddet veya takip riski bulunan ilişkilerde kanıtları telefonda veya kolay erişilebilir bir yerde saklamak güvenliği tehlikeye atabilir. Dijital hesapların izlenebildiğinden şüpheleniliyorsa güvenlik planı hazırlanması daha önemlidir. Teknoloji aracılığıyla takip ve kontrol, yakın partner şiddetinin bilinen biçimleri arasındadır.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Bir ilişkinin ardından sürekli kafanız karışıyorsa, kendinize güveniniz belirgin biçimde azaldıysa, kaygı veya depresif belirtiler başladıysa, sosyal çevrenizden uzaklaştıysanız ya da karar almakta ciddi biçimde zorlanıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek faydalı olabilir. Terapi ortamında temel amaç “Partneriniz kesin gaslighting yapıyor mu?” sorusuna etiket koymak değil; yaşadığınız olayları güvenli biçimde değerlendirmek, sınırlarınızı yeniden kurmak, algınıza ve karar verme kapasitenize olan güveninizi güçlendirmek ve varsa travmatik etkiler üzerinde çalışmaktır. Yakın partner şiddeti yaşayan kişilere yönelik klinik yaklaşımda güvenlik, mahremiyet ve kişinin kendi karar verme hakkına saygı temel ilkeler arasındadır.
Bu konuda destek ihtiyacı hissediyorsanız bireysel psikolojik danışmanlık veya yüz yüze görüşmenin mümkün olmadığı durumlarda online psikolojik danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.
Fiziksel şiddet, tehdit, takip, zorla kontrol edilme veya güvenliğinizle ilgili başka bir risk varsa konu psikolojik destek sınırını aşabilir. Türkiye’de acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi, şiddete ilişkin rehberlik ve danışmanlık için ALO 183, ayrıca Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) kullanılabilir. Kadınlar için KADES uygulaması da resmî başvuru yollarından biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaslighting yapan biri değişebilir mi?
Değişim mümkündür; fakat bunu bir özür, birkaç iyi hafta veya “bir daha yapmayacağım” sözü üzerinden değerlendirmek doğru olmaz. Anlamlı değişim, kişinin davranışını inkâr etmekten vazgeçmesini, sorumluluk almasını, karşı tarafı suçlamadan davranışının etkisini kabul etmesini ve bunu uzun süreli davranış değişikliğiyle göstermesini gerektirir. Şiddet örüntülerinde değişim özellikle güç ve kontrol davranışlarının açık biçimde ele alınmasını gerektirir. Uzman kuruluşlar, kişinin gerçekten değişmeye hazır olmadığı durumlarda terapiye gitme sözünün bile ilişkiyi sürdürmek için kullanılabileceğine dikkat çekmektedir.
Dolayısıyla “Gaslighting yapan biri değişebilir mi?” sorusunun daha işlevsel biçimi bazen şudur: Şu anda davranış gerçekten değişiyor mu? Değişimi niyetlerden çok birkaç ay boyunca gözlenebilen davranışlar üzerinden değerlendirmek daha güvenlidir.
Gaslightinge nasıl karşılık verilir?
Her iddiayı uzun uzun kanıtlamaya çalışmak yerine kısa ve net ifadeler genellikle daha işlevseldir. “Ben bunu böyle hatırlıyorum”, “Bu konuşma biçimini kabul etmiyorum”, “Bu konuda tartışmaya devam etmeyeceğim” gibi cümleler kullanılabilir. Güvendiğiniz kişilerle temasınızı korumak ve olayları gerektiğinde yazılı hâle getirmek de kendi değerlendirmelerinize güvenmenize yardımcı olabilir. Gaslightingden toparlanma üzerine yapılan nitel araştırmada sağlıklı ilişkileri yeniden güçlendirmek ve manipülasyonu uygulayan kişiden uzaklaşmak birçok katılımcının iyileşme anlatısında yer almıştır.
Şiddet veya tehdit riski varsa doğrudan yüzleşme yerine güvenlik planı öncelik kazanır.
Gaslighting bir kişilik bozukluğunun parçası mı?
Gaslighting tek başına bir kişilik bozukluğu değildir ve DSM-5-TR’de bağımsız bir psikiyatrik tanı olarak sınıflandırılmaz. Bazı araştırmalar narsistik, Makyavelist, psikopatik veya sadistik kişilik özellikleri ile gaslighting taktiklerini kabul etme arasında ilişkiler göstermektedir. Bu ilişki bir tanı eşitliği değildir.
Özellikle internette kullanılan “narsist gaslighting” ifadesine dikkat etmek gerekir. Bir kişinin gaslighting davranışı göstermesi narsistik kişilik bozukluğu olduğunu kanıtlamaz. Narsistik kişilik bozukluğu ancak kapsamlı klinik değerlendirmeyle belirlenebilir.
Kendim gaslighting yapıyor olabilir miyim?
Bu soruyu sorabiliyor olmak davranışlarınızı incelemek için iyi bir başlangıç noktası olabilir. Tartışmalarda yaşananları sık sık inkâr ediyor, karşı tarafın duygusunu otomatik olarak “abartı” şeklinde değerlendiriyor, geçmiş olayları kendi sorumluluğunuzu azaltacak biçimde yeniden anlatıyor veya karşıdaki kişinin hafızasını ve psikolojik sağlığını tartışmayı kazanmak için kullanıyorsanız bu davranışlara dikkat etmek gerekir.
Sağlıklı yaklaşım, “Ben gaslighter mıyım?” şeklinde yeni bir kimlik etiketi edinmek yerine somut davranışı incelemektir:
“Bunu söylediğimi hatırlamıyorum ama söylemiş olma ihtimalimi kabul edebilir miyim?”
“Karşımdaki kişinin deneyimine hemen itiraz etmek yerine dinleyebilir miyim?”
“Hata yaptığımda açıklama yapmakla sorumluluk almak arasındaki farkı görebiliyor muyum?”
“Bir tartışmayı kazanmak için karşımdaki kişinin ruh sağlığını veya hafızasını silah olarak kullanıyor muyum?”
Gaslighting araştırmalarının ortak noktalarından biri, davranışların zaman içinde bir örüntü oluşturması ve karşıdaki kişinin kendi algısına güvenini zayıflatmasıdır. Tek bir kötü tartışma kişinin tamamını tanımlamaz; tekrar eden davranışlara bakmak daha anlamlıdır.
Bir ilişkide sürekli olarak “Ben mi yanlış düşünüyorum?” sorusuyla baş başa kalıyorsanız, bunun cevabını karşı tarafın verdiği etikette aramak zorunda değilsiniz. Yaşadığınız olayları, kendi sınırlarınızı ve ilişkinin sizde yarattığı değişimi incelemek çoğu zaman daha sağlıklı bir başlangıçtır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişisel değerlendirme, tıbbi veya psikiyatrik tanı ve tedavi yerine geçmez. Kurumumuzdaki programlar MEB onaylı psikolojik danışma ve psikoeğitim niteliğindedir. Tıbbi veya psikiyatrik tedavi/değerlendirme gereken durumlarda yetkili sağlık kuruluşlarına başvurulmalıdır.
Fuat Can Çalışkan
Uzman Psikolojik Danışman
Kurum Müdürü
Kaynakça
Adair, J. (2025). Defining gaslighting in gender-based violence: A mixed-methods systematic review. Trauma, Violence, & Abuse. Advance online publication.
American Psychological Association. (n.d.). Gaslight. APA Dictionary of Psychology.
American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.
Centers for Disease Control and Prevention. (2024). About intimate partner violence.
Darke, L., et al. (2025). Gaslighting and memory: The effects of partner-led challenges on recall and self-perception. Memory, 33(7), 828–844.
Graves, C. G., & Samp, J. A. (2021). The power to gaslight. Journal of Social and Personal Relationships, 38(11), 3378–3386.
Klein, W., Li, S., & Wood, S. (2023). A qualitative analysis of gaslighting in romantic relationships. Personal Relationships, 30(4), 1316–1340.
March, E., Kay, C. S., Dinić, B. M., & Wagstaff, D. (2025). “It’s all in your head”: Personality traits and gaslighting tactics in intimate relationships. Journal of Family Violence, 40.
Miano, P., Bellomare, M., & Genova, V. G. (2021). Personality correlates of gaslighting behaviours in young adults. Journal of Sexual Aggression, 27(3), 285–298.
Sweet, P. L. (2019). The sociology of gaslighting. American Sociological Review, 84(5), 851–875.
Tager-Shafrir, T., Szepsenwol, O., Dvir, M., & Zamir, O. (2024). The gaslighting relationship exposure inventory: Reliability and validity in two cultures. Journal of Social and Personal Relationships, 41(10).
T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2026). Şiddete maruz kalındığında.
World Health Organization. (2013). Responding to intimate partner violence and sexual violence against women: WHO clinical and policy guidelines. World Health Organization.
Diğer yazılarımız da ilginizi çekebilir: Çift ve Eş İlişkisinde İletişimin Önemi | Özsaygı Nedir? Kendine Değer Vermenin Temeli | Neden Hayır Diyemiyorum? Sınır Koymanın Psikolojisi